ابیات مشترک کنکور نظام جدید و قدیم

ابیات مشترک کنکور نظام جدید و قدیم

ابیات مشترک انسانی قدیم وجدید 98

با توجه به این که در  کنکور 98 هر دو گروه داوطلبان نظام جدید و قدیم در کنکور شرکت کرده بودند تاکید طراحان در طرح سوالات بر قسمت های مشترک کتاب های این دو نظام بود. بنابراین منطقی به نظر می رسد که این قسمت ها را مهم بدانیم و بهترین منبع برای بررسی این بخش ها، سوالات کنکور 98 هستند. البته سوالات کنکور قابل پیش بینی نیست اما با مطالعه این مباحث هم دانش ادبی تان را افزایش می‌دهید هم با ابیات کنکوری بیشتر آشنا می‌شوید

برای خواندن متن کامل شعرهایی که در این مطلب به آنها اشاره شده از سایت گنجور استفاده کنید.

در این مطلب ابیات مشترک  بین دو نظام جدید و قدیم کنکور انسانی 98 را به تفکیک نوع سوال برایتان تحلیل و بررسی کرده‌ایم.

ابیات بخش آرایه

1- آب آتش می برد خورشید شب پوش شما//می رود آب حیات از چشمه نوش شما

قلمرو فکری: ستایش معشوق / این بیت مطلع غزلی است از خواجوی کرمانی که تماما ستایش زیبایی معشوق است.

قلمرو ادبی: تضاد:بین دو کلمه آب و آتش/استعاره:خورشید استعاره از چهره/ آبرو داشتن آتش استعاره مکنیه و تشخیص/تلمیح:داستان آب حیات / آب: ایهام تناسب / خورشید شب پوش استعاره از صورت معشوق / چشمه نوش : استعاره از دهان معشوق

2- پیمانه حیاتم پر شد فغان که نتوان//پیمان از او گرفتن، پیوند از او بریدن

قلمرو فکری: اشاره  به سرآمدن عمر و عدم وصال معشوق / این بیت در غزلی از فروغی بسطامی با مطلع "با آن غزال وحشي گر خواهي آرميدن" آمده که مضمون کلی آن اشتیاق وصال است.

قلمرو ادبی: اضافه تشبهی:پیمانه حیات/واج آرایی "پ"/جناس:پیمانه و پیمان

3- برخیز تا به پای شود روز رستخیز//وان گه ببین شهید غمت در چه حالت است

قلمرو فکری:شدت اشتیاق به دیدن یار / این بیت نیز متعلق به فروغی بسطامی است در غزلی به مطلع "عمری که صرف عشق نگردد بطالت است" . مضمون کلی این غزل دوری از یار و آرزوی دیدار اوست.

قلمرو ادبی: برخیز و رستخیز جناس / برخیز و پای : تناسب 

4- شد چمن انجمن از بوی خوشش پنداری//که سمن در بغل و گل به گریبان دارد

قلمرو فکری: وصف زیبایی و دلربایی معشوق و اشاره به بوی خوش او/ این بیت هم مانند دو بیت بالا متعلق به فروغی بسطامی است و در غزلی با مطلع " هر خم زلف تو یک جمع پریشان دارد" آمده است.

قلمرو ادبی: جناس:چمن،سمن/مراعات نظیر:چمن،سمن،گل/ گل و گریبان : واج آرایی

5- اسباب پریشانی،جمع است برای من//جمعیت اگر خواهی،زان طره پریشان باش

قلمرو فکری: آسایش عاشق در پریشانی برای یار است/ یک بیت دیگر از فروغی بسطامی! این بار از غزلی با مطلع "در میکده خدمت کن بی معرکه سلطان باش"

قلمرو ادبی: تناقض:جمعیت در عین پریشانی/مجاز:طره که مجاز از معشوق است/ جمع و جمعیت : جناس / پریشان: تکرار/ 

6- وصل،هجران است اگر دل ها ز یکدیگر جداست//هجرباشد وصل اگر دل ها بهم پیوسته است

قلمروفکری: اگر دل عاشق و معشوق یکی نباشد وصال بی معنی است./ بیتی از صائب تبریزی در غزلی با مطلع "از غبار جسم حايل ها به هم پيوسته است"

قلمرو ادبی: تضاد:وصل و هجر

7- آبی که زندگانی جاوید می دهد//دارد اگر وجود شراب شبانه است

قلمرو فکری: زندگی بخشی شراب / بیتی از غزل "تا در ترددست نفس، جان روانه است" از صائب تبریزی.

قلمرو ادبی: تلمیح به ماجرای آب حیات / شراب شبانه : واج آرایی

8- نیست پروا عاشقان را از نگاه تلخ یار//دود خشک شمع ریحان تر پروانه است

قلمرو فکری: عاشق از سردی و تلخی معشوق نمیرنجد/ بیتی از غزل "شمع را بالین پر، بال و پر پروانه است" از صائب تبریزی . (همین مضمون را در بیتی  از حافظ شیرازی هم داریم: اگر دشنام فرمایی وگر نفرین دعا گویم، جواب تلخ میزیبد لب لعل شکرخا را)

قلمرو ادبی: حس آمیزی:دود خشک، نگاه تلخ/پروا و پروانه : جناس / خشک و تر : تضاد / تشبیه دود به ریحان(گیاه) / اسلوب معادله

9- از تهی مغزی است امید گشاد از ماه عید// ناخن تنها برای پشت سر خاریدن است

قلمرو فکری: نهی از خرافات / یک بیت دیگر از صائب تبریزی از غزلی با مطلع "خرقه آزادگان چشم از جهان پوشیدن است"

قلمرو ادبی: اسلوب معادله

ابیات بخش دستورزبان

10- دیوانه قلمرو صحرای وحشتیم //ما را سواد شهر بود آیه عذاب

قلمرو فکری: شاعر از شهر وانسان‌ها بیزار است و به بیابان و تنهایی علاقمند است: انسان گریزی/بیت دیگری از صائب تبریزی در سبک هندی و با مطلع " ای خوشه چین سنبل زلف تو مشک ناب "

قلمرو زبانی: دیوانه قلمرو صحراي وحشت: وابسته وابسته از نوع مضاف الیه مضاف الیه

11- ای برق اگر به گوشه آن بام بگذری//آنجا که باد زهره ندارد خبر بری

قلمرو فکری: عاشق در پی رساندن پیامی به معشوق است و از هر وسیله ای مدد می جوید / این بیت مطلع غزلی از سعدی است .

قلمرو زبانی: گوشه ي آن بام: وابسته وابسته از نوع  صفت مضاف الیه

قلمرو ادبی: واج آرایی گ / باد زهره (جرئت) ندارد : تشخیص / برق و باد: تناسب

12- چون قضا سلسله زلف تو عالم گیر است//گردنی نیست که در حلقه زنّار تو نیست

قلمرو فکری:همه گیر بودن جذابیت معشوق/  بیت پنجم غزلی از صائب تبریزی با مطلع "یک نکوروی ندیدم که گرفتار تو نیست" است

قلمرو ادبی:  تشبیه: موی یار به قضا/ سلسله زلف: اضافه تشبیهی / گردن : مجاز /

13- ناز است سد راه وگرنه در اشتیاق//فرقی میانه دل ما و دل تو نیست

قلمرو فکری: اشتیاق عاشق و معشوق به یکدیگر علی رغم وجود نازمعشوق / این شعر هم از صائب است در غزلی با مطلع " تخمی است دوستی که در آب و گل تو نیست"

قلمرو ادبی: تشبیه ناز به سد / تکرار : دل

ابیات 14 تا 17 متعلق به منظومه فرهاد و شیرین وحشی بافقی است که از بخش " در توصيف دشتي که رشک گلزار بهشت بود و تفرج شيرين در آن دشت و رسيدن نامه خسرو به او" انتخاب شده .

14- کدامین طالع این امداد کرده است// که شاه از مستمندان یاد کرده است

قلمرو فکری:شادی از توجه معشوق/ در این بخش از داستان شیرین از رسیدن نامه خسرو خوشحال است.

شاه از مستمندان یاد کرده : کنایه از توجه معشوق به عاشق

15- اگر در هم شوی بس ناصواب است// نه جرم تشنه و نه جرم آب است

قلمرو فکری: این بیت موقوف المعانی است و همان طور که اشاره کردیم متعلق به منظومه فرهاد و شیرین است، در این ابیات شیرین از تعلل خسرو گله‌مند است . ابتدا این دو بیت را با هم بخوانیم

ترا در دست ز آب صاف جامی/ننوشی تا بنوشد تشنه کامی

اگر درهم شوی بس ناصواب است/نه جرم تشنه و نه جرم آب است

چنانچه مشخص است شیرین می‌گوید اگر تو از فرصتی که در اختیار داری استفاده نکنی و دیگری از آن استفاده کند نباید ناراحت شوی چون خودت تعلل کرده ای.

قلمرو زبانی: تشنه و آب : تضاد و تناسب / جرم : تکرار /

16- تفرج را سوی سرو وسمن شد//گلستانی به تاراج چمن شد

قلمرو فکری: در این بیت داستان رفتن شیرین برای تفرج و گردش در طبیعت بیان می شود.

قلمرو ادبی: سوی سرو و سمن : واج آرایی حرف س / سرو و سمن و گلستان و چمن : تناسب / سمن و چمن : جناس

17- اسیر محنت ایام بودن//به کام دشمنان ناکام بودن

قلمرو فکری: شرح غم و شکست / در این قسمت شیرین از اندوه دوری و بی توجهی خسرو صحبت میکند.

18- گیرند مردم دوستان،نامهربان و مهربان//هر روز خاطر با یکی، ما خود یکی داریم و بس

قلمرو فکری: وفاداری عاشق به معشوق با وجود نبودن این صفت در دیگران / سعدی مطلع : بوی بهار آمد بنال ای بلبل شیرین نفس

قلمرو ادبی: تکرار: مهربان ، یکی ، پسوند ان

قلمرو زبانی : "و" در نامهربان و مهربان "و" عطف است و بنابراین نامهربان معطوف است.

19- بیارید داننده آهنگران //یکی گرز سازنده ما را گران

قلمرو فکری : این بیت از شاهنامه فردوسی و داستان ضحاک انتخاب شده است. در این بخش داستان فریدون برای مبارزه با ضحاک دستور ساخت یک گرز سنگین را به آهنگران شهر میدهد .

قلمرو ادبی: داننده و سازنده : جناس / واج آرایی دال / تلمیح به داستان کاوه آهنگر

قلمرو زبانی:"ساختن"در اینجا به معنی درست کرده است که در جای دیگر میتواند به معنای کنار  آمدن هم بکار رود.

به عنوان مثال در بیت زیر "ساختن" به معنای "کنار آمدن" بکار رفته است.

-دوستان ودشمنان را آب و آتش فعل باش/بدسگالان را بسوز و نیک خواهان را بساز

ابیات بخش قرابت معنایی

20- کس در این وادی بجز آتش مباد// وان که آتش بود عیشش خوش مباد

قلمرو فکری: اشاره به وادی عشق از وادی های هفتگانه عشق دارد./ این بیت از منطق الطیر عطار و بخش وادی عشق انتخاب شده است.

21- گر دو عالم شد همه یک بار نیست//در زمین ریگی همان انگار نیست

قلمرو فکری: بیتی از منطق الطیر عطار که تعلق به وادی استغنا دارد. در این  مرحله دوعالم درنظر عاشق بی ارزش جلوه می کند. توجه داشته باشید بحث وادی های هفت گانه بحث بسیار مهمی است و لازم است به ویژگی های تک تک وادی ها مسلط باشید.

22- چو خس را در افکند در دیده کس//زخود بایدش گریه کردن نه خس

قلمرو فکری: خود کرده را تدبیر نیست به عبارت دیگر وقتی کسی به خودش بدی میکند نباید دیگری را مقصر بداند و لازم است مسئولیت کار خود را بپذیرد. / بیت منسوب به امیر خسرو دهلوی است.

قلمرو ادبی: خس و کس : جناس 

23- گاهی که سنگ حادثه از آسمان رسد// اول بلا به مرغ بلند آشیان رسد

قلمرو فکری:افرادی که بلند پرواز یا صاحب اسم و رسم هستند بیشتر در معرض آسیب قرار میگیرند./ مطلع غزلی از کلیم کاشانی.

قلمرو ادبی: سنگ حادثه : اضافه تشبیهی/ سنگ از آسمان آمدن : کنایه از بلای ناگهانی /

برای مطالعه بیشتر

ابیات مشترک کنکور تجربی جدید و قدیم

تحلیل ابیات کنکور ریاضی 98

پی‌نوشت

همان طور که میبیند بیشترین بیت از غزلیات صائب انتخاب شده است و پس از او فروغی و وحشی بافقی قرار دارند.

نهایتا توصیه میکنم اگر مطلب دیگری در هرسه قلمرو به ذهنتان رسید که قابلیت اضافه شدن به این مجموعه را داشت، حتما برای استفاده دیگران زیر همین مطلب کامنت بگذارید.

1 نظر

دوشنبه 5 اسفند 1398

عالی بود ممنون

پاسخ انسانی ها

دوشنبه 5 اسفند 1398

smiley

نظر شما چیست؟